|
pa`staavanaa
samaaja ko saBaI vagaao- kI pa`tyaok samasyaa ka inadana krnaa iksaI
BaI Saasana pa`Saasana ko ilae lagaBaga AsaMBava kaya- hO | svataM~a
gaNarajya maoM hr samasyaa ko inadana ko ilae Saasana par inaBa-r rhnaa
{icata BaI nahIM hO | [nhIM ivacaaraoM sao pa`oirta haokr ivaSva ko
ivaiBanna BaagaaoM maoM sva sahayataa kI na[- saMskRita fOla rhI hO
| Baarta maoM BaI samaUhaoM ko maaQyama sao sva sahayataa ko pa`yaasaaoM
kao bahuta pa`aotsaahna AaOr samaqa-na pa`apta hao rha hOM |
bastar jaOsao AnausaUicata Xao~aaoM maoM sva sahayataa samaUhaoM ka
mahtva AaOr BaI baZ jaataa hO | ga`amaINa Xao~aaoM mao sva sahayataa
AaOr saamaUihk r]pa sao kaya- kI Aadta maUla r]pa sao laaogaao mao haotaI
hO | paMcaayataI raja vyavasqaa ka mauKya {VoSya sva sahayataa ko maaQyama
sao sva Saasana AaOr sva inaQaa-rNa kao pa`aotsaahna donaa hO | paMcaayataao
ka AnaubaMQa (AnausaUicata Xao~aaoM mao ivastaar) AiQainayama 1996 ko
AMtaga-ta AnausaUicata Xao~aaoM mao ga`ama saBaaAaoM kao vyaapk AiQakar
pa`apta hO | [namao pa`mauKa hO
saamaUihk saMsaaQanaaoM par svaaimatva |
haT baajaaraoM ka inayaM~aNa |
saahUkarI kupa`qaaAaoM inayaM~aNa |
[na AiQakaraoMka {payaaoga ga`ama saBaaeM kOsao kr saktaI hOM, [saka
vyavahairk maa^Dla @yaa haonaa caaihyao ? [na ivaYayaaoM par gahra[-
sao icaMtana ikyaa gayaa | ivaSaoYa&aaoMsao salaah BaI kI ga[- |
saBaI ivaSaoYa&aaoMnao ek mata sao yah sauJaava idyaa hO ik ga`amaINaaoM
ko sva sahayataa samaUhaoM ka gazna kr ga`ama saBaa Apanao AiQakaraoM
ka sahI {payaaoga kr saktaI hO |
bastar maoM [sa idSaa maoM kafI AcCa kaya- huAa hO | ijasakI cacaa-
sampaUNa- pa`doSa hI nahI Anya pa`doSaaoM maoM BaI hO | garIbaI {nmaUlana
hotau 'svaNa- jayaMtaI ga`ama sva raojagaar' yaaojanaa ko Antaga-ta
gaizla lagaBaga 60 vana Qana samaUhao kI ek ivaSaoYa yaaojanaa kao Baarta
Saasana nao svaIkRita dI hO | 13 vaIM laaok saBaa kI sqaa[- saimaita
(Eama klyaaNa) nao ApanaI 5 vaI irpaaoT- maoM bastar maoM vana Qana
sva sahayataa samaUhao ko maaQyama sao laGau vanaaopaja vyaapaar kI
pa`NaalaI kao doSa ko Anya Xao~aaoM mao BaI laagaU krnao kI AnauSaMsaa
Baarta sarkarsao kI hO | rajya Saasana nao bastar maoM ikyao jaa rho
kaya- kao AadSa- yaaojanaa GaaoiYata ikyaa hO | T/ayafoD nao dstak pa`NaalaI
kao saaqa-k maa^Dla maanatao hue [saka AnausarMNa Anya Xao~aaoM maoM
krnao hotau Apanao samasta kayaa-layaaox kao inado-Sa idyaa hOM | [na
saba baataaoxsao hmao yahI samaJanaa caihyao ik bastar maoM ik yao jaa
rho kaya- sahI idSaa maoM hO | [na pa`yaasaao kao AaOr saucaar] banaanao
kI AavaSyaktaa hO |
bastar maoM ivaiBanna pa`kar ko sva sahayataa samaUh kaya- kr rho hO
| ijanamaoM pa`mauKa hOM vana Qana sva sahayataa samaUh esa. jaI. esa.
vaaya. ko Anta-gata banao sva sahayataa samaUhaoM maihlaa bacata evaM
saaKa samaUh svayaM saovaI saMsqaaAaoM Wara pauyaaoijata sva sahayataa
samaUh | yao samaUh 3 maihnao sao 2 saala ik {ma` ko hao cauko hO |
yao samaUh ivaBaInna ivaBaagaaoM kI pa`orNaa sao gaizta hue hOM | paZnaa
baZnaa AaMdaolana ko AMtaga-ta gaizta lagaBaga 6,000 saimataIyaao kao
BaI bacata evaM saaKa samaUhaoM mao pairvataI-ta ikyaa jaanaa hO | [sa
pa`kar bastar maoM sva sahayataa samaUhaoM ko maaQyama sao ga`amaINa
ivakasa ko nae War Kaulanao vaalao hO | vata-maana sva sahayataa samaUhaoM
ko saMcaalana maoM hO | [sa saMbaMQa mao saBaI sva sahayataa samaUhaoM
maoM samaanataa laanao hotau AaOr sabakao saucaar] Zmga sao kaya- krnao
hotau maaga-dSa-na pa`dana krnao ek inayamaavalaI kI AavaSyaktaa mahsaUsa
kI jaa rhI qaI | [sao taOyaar krnao hotau idnaaMk 22 23 isatambar 2000
k ao jagadlapaUr maoM sva sahayataa Aayaaojana ik yaa gayaa | ijasamao
bastar ko saBaI maOdanaI kaya-ktaa-AaoM AaOr AiQakarIyaaoM ko Alaavaa
Anya rajyaaoM sao BaI ivaSaoYa&aaoM kao AamaMi~ata ikyaa gayaa qaa
| kaya-Saalaa mao ivastaRta ivacaar ivamaSa- huAa [sako pa`kaSa maoM
yah inayamaavalaI banaa[- ga[- hO | saMBava hI ik [samaoM bataae gae
kuC ibandu paUva- maoM ivaiBanna ivaBaagaaoM Wara jaarI inado-SaaoM|maaga-dSa-na
sao iBanna hao eosaI isqaita maoM khI, ga[- baata kao maanya samaJao
|
AaSaa hO ik , bastar maoM k ilpata ga`ama svaraja AaMdaolana kao saakar
k rnao k I idSaa maoM baDo paOmaanao par sva sahayataa samaUhaoM kao
gaizta k rnao maoM yah inayamaavalaI sahayak isaw haogaI |
[nhIM {_oSyaaoMsao kxaoNDagaa^Mva
kxsbao maoM maa^ dntaoSvarI hba-la fxama- koxsahyaaoga sao vanaaOYaiQa
kRxiYa evaM jaOivakx kRxiYa takxnaIkxI ko vyaapakx pa`caar pa`saar ko
{_oSya sao Apanao fxama- par pa`iSaXata 12 maihlaaAaoM evaM 9 ga`amaINa
paur]YaaoM kao saMgazIta kxr idnaaMkx 2. 2. 02 kxao svasahayataa samaUh
evaM gaOr sarkxarI saMsqaa saMpada ijasakxa paUra naama samaga` AaidvaasaI
maoiDisanala plaa^MT\sa DovhlapamaoMT esaaoisaeSana hO kxa gazna ikxyaa
gayaa | AaOr [sakox maaQyama sao isaf-x bastar ijalao maoM hI nahIM
balkI paUro CttaIsagaZ maoM vanaaOYaQaI kRxYaI, jaOivakx KaotaI takxnaIkxI
kox saaqa saaqa Aaiqa-kx dRYTIkxaoNa sao AatmainaBa-r banaayaa jaa rha
hO | kRxYaI Xao~a maoM ikxyao jaa rho navaIna takxnaIkIx evaM AivaYkaraoM
kxao ga`amaINa Xao~aaoM tak pahucaanao taqaa Xao~a ko ivaiBanna Xao~aaoM
kox laaBadayaI fxsalaaoM kox saMbaMQa maoM saBaI ikxsaana ekx maMca
par baOzo eosao vyaapakx {_oSyaaoM kxao laokxr bastar kxo fxsalaaoM
kox saMbaMQa maoM saBaI iksaana ekx maMca par baOzo eosao vyaapakx {_oSyaaoM
kxao laokxr bastar kox Aa^Mcailak ikxsaanaao kox saaqa saaqa vyavasaayaI,
pa~akar, AaMtaraYT/Iya evMa raYT/Iya kRxYaI iva&aainakxaoM kxao
BaI Apanao [sa samaUh sao maa^M dntaoSvarI hba-la fama- ko saMcaalakx
EaI rajaarama i~apaazI nao jaaoMDa | vata-maana pa~a maoM saMpada kox
kuxla paMjaIkRxta sadsyaaoM kIx saMKyaa 60 sao {par hO | jabaikx gaOr
paMjaIkRxta sadsya saMKyaa 200 sao {]par hO | Ainayaimata Aaiqa-kx isqataI
kox samaudaya kxao ekx saaqa jaaoDkxr saMsqaa saBaI sadsyaaoM kxao ivakxasa
kxI idSaa maoM BaagaIdarI sauinaiScata kxI hOM | baOzkoMxBaI Aa^Mcailakx
ga`amaINa kRxYakxaoM kxI maaisakx evaM Anya pa`aMtaao kox sadsyaaoM
kxI ~aOmaaisakx evaM CmaahI baOzkx kxa Aayaaojana ikxyaa jaataa hO |
sava-saimataI sao inaNa-ya sadsyaaoM kox Wara ekx samaana raiSa Aaiqa-kx
Xamataanausaar 10 r]. maaisakx sao laokxr 1000 r]. takx kIx inayaimata
bacata kIx jaataI hO AaOr [sao ivaiBanna ivakxasa kxayaao- maoM pa`yaaoga
ikxyaa jaataa hO | sadsyaaoM maoM AapasaI ivaSvaasa evaM sahyaaoga kox
haonao kxa hI pairNaama hO ikx ivaiBanna Aaya vaga- , ivaiBanna pa`aMta
evaM ivaiBanna kxaya- samaUh kox saBaI sadsya ekxjaUT haokxr [sa saMsqaa
kxao saudRZ va sausaMgaizta r]pa sao calaa rho hOM | bacata raiSa kox
sadsyaaoM parspar PNa kxa laona dona calataa hO saaqa hI ivai<aya
saMsqaaAaoM sao jauDkxr Aaya baZanao kI gaitaivaQaIyaaoM maoM saMlagna
haonao kIx idSaa mao pa`yaasarta hO | samaUh kox svayaM kox inayama
hOM gaaMva mao saamaaijakx evaM Aaiqa-kx sauQaar laakr jaIvana star
{par {zAanao hotau dRZ saMkxilpata saMpada ekx ivakasaSaIla kRxYakx
pairvaar kIx kxlpanaa kao saakxar kxrnao kox {_oSya maoM AvaSya hI safxla
haogaa |
saMpada gaOr sarkxarI pMajaIkRxta saMsqaa kox gazna kox ipaCo sabasao
maUla kxarNa qaa saahUkxar, mahajanaaoM evaM ibacaaOilayaaoM kox caMugala
sao CuTkxara idlaanaa | saamaudaiyakx ibaKarava, vyaakuxlataa Aaid kxao
samaapta kxr ekx bauinayaadI paardSaI- saMgazna kxa inamaa-Na kxrnaa
| {tpaadna kxayaao- maoM paUMjaI lagaakxr Aaiqa-k sah saamaudaiyakx
evaM gauNaatmakx sauQaar laanaa | ga`ama starIya saMsqaaAaoM mao taqaa
ga`ama paMcaayata evaM ga`ama saBaa mao janaBaagaIdarI sauinaiScata
kxr ga`ama kI vanaaopaja kRxiYa {paja kxao ga`ama kI {nnai<a maoM
AaOr hr vaga- ekx maMca par eki~ata kxr kRxYakx samaudaya kxao ivakxasa
kxI idSaa maoM Aaiqa-k saudRZtaa kox saaqa saaqa naivanataa sao paircaya
kxranaa | payaa-varNa saMrXaNa, jaOva ivaivaQataa saMrXaNa evaM saaskRMxitakx
saMrXaNa kox saaqa vanaaOYaiQayaaoM kxa vaO&aainakx daohna, saMga`hNa,
sahI pa`saMskxrNa, ivapaNana kox Wara yaqaaoicata\ laaBa AaidvaasaI
ga`amaINa maihlaaAaoM evaM paur]Yaaokxao pahu^Mcaanaa |
bastar ijalao maoM saMpada kxa mahtva
saMsaaQana ivahIna evaM garIba pairvaaraoM kIx saaKa saMbaMQaI AavaSyakxtaaAaoM
kI paUita- hotau sva sahayataa samaUh ekx saSa@ta maaQyama kox r]pa
maoM {Bar kxr saamanao Aayao hOM | bastar ekx AnausaUicata Xao~a hO
| yahaM kxI ga`ama saBaaAaoM kao vyaapak AiQakar idyao gayao hOM | [na
AiQakxaraoM evaM bastar kxI ivaiSaYT BaaOgaaoilakx isqataI kxao dRiYTgata
rKatao huyao sva sahayataa samaUhaoM kxa mahtva [sa Xao~a kox ilae bahuta
AiQakx hOM |
ga`ama saBaaAaoM kox [na vyaapakx AiQakxaraoM kox kxayaa-nvayana hotau
sva sahayataa samaUh ekx pa`BaavaI maaQyama bana sakxtaa hOM | ivaSaoYa
taaOr par yaha^M par paayaI jaanao vaalaI vanaaopaja kxa saMga`hNa,
pa`saMskxrNa kox kxaya- sva sahayataa samaUhaoM kox maaQyama sao ikxyaa
jaataa hO |
[sa Xao~a maoM sva sahayataa samaUhaoM kxa yaaogadana ga`aimaN ivakxasa
kox Xao~a maoM maIla kxa patqar saaibata hao sakxtaa hO
pa`mauKa gaitaivaiQayaaM
1. bacata
AiQak Aaya Aija-ta kxr {sakox {payaaoga paScaata SaoYa raiSa bacanaa
vaastaivak bacata nahIM hOM |
Aipatau ifxjaula Kaica- raokx kxr, inayaimata r]pa sao CaoTI CaoTI raiSa
bacaanaa vaastaivakx bacata hO |
yah bacata dOinakx saaptaaihkx paaiXakx maaisakx hO |
yah CaoTI raiSa kxI inayamaIta bacata laMbao samaya {paranta samauh
maoM ekx baDI raiSa kox r]pa maoM ekx~a hao jaataI hO |
yahIM raiSa AavaSyakxtaa kox samaya pairvaar kxao ekx baDI sahayataa
pa`dana kxrtaI hO |
[sa baDI rkxma kxa {payaaoga baDo kxayao- hotau yaqaa SaadI ivavaah
kRxiYa jaOsao kxayaao- maoM AavaSyakxtaa kox samaya ikxyaa jaa sakxtaa
hO |
1. Anya sahayakx gaitaivaiQayaaM :
[sakox Antaga-ta {tpaadkx gaitaivaiQayaaoM kao ilayaa jaa sakxtaa hOM,
ijanamaoM paOsaa lagaakxr Aitair@ta Aaya Aija-ta kxI jaa sakxtaI hO
| [sakoxx ilayao samaUh kxao ApanaI bacata sao caar gaunaa takx baOMkx
sao PNa yaa gairbaI roKaa kox naIcao jaIvana yaapana kxrnao vaalao pairvaarao
kox samaUh kxao esa.jaI esa.vaaya. maoM baOkx sao PNa pa`apta hao sakxtaa
hOM | [na gaitaivaiQayaaoM kxao Apanaanao kox paUva- inamna ibaduAaoMpar
ivacaar kxrnaa {payau>x haogaa |
kxccao maala kxI {palbQataa :
ijasa saamaga`I kxa {tpaadna ikxyao jaanao kxI yaaojanaa hO, taao @yaa
{sakox ilayao AavaSyakx kxccaa maala {palabQa hO | eosaa na hao ikx
kxccaa maala kox pairvahna maoM bahuta AiQakx vyaya Aataa hao yaa kccaa
maala {palabQa hI na hao |
pa`iSaXaNa
yaid {>x kxaya- hotau ikxsaI pa`iSaXaNa kxI AavaSyakxtaa hO, taao
pahlao yah pa`iSaXaNa idyaa jaataa hO | [sako ilayao samaya samaya par
ina:Saulkx pa`iSaXaNa iSaivaraoxM kxa Aayaaojana ikxyaa jaataa hO |
mauKya kxaya-paalana AiQakxarI janapad paMcaayata ijalaa paMcaayata
kox saMpak-x kxr laaBa laonao kxI idSaa maoM pa`yaasa ikxyaa jaa rha
hO |
bastar ijalao mauKya gaitaivaiQayaaM
1. vanaaOYaiQa kRxiYa kox saaqa saaqa laGau vanaaopaja saMga`hNa evaM
pa`saMskxrNa evaM ivapaNana |
2. AMtara-YTIya jaOivakx maanakxaoM kox Anaur]pa kRxYaI hotau takxinakxI
&aana kxao kRxYakxM takx pa`iSaXaNa Wara pahu^Mcaanaa |
3. laGau isaMcaa[- To@Tr TalaI, nalakUxpa, kRxiYa vyavasaaya Aaid |
4. vanaaOYaiQa pa`saMskxrNa kxI [-kxa[- kox saaqa saaqa 8 saMga`hNa
koxMd`aoM kxI sqaapanaa va kxaolDvaona pa`arMBa kxrnaa |
5. AaOYaQaIya kRxiYa kxI jaOivakx takxnaIkxaoM kxa pa`caar pa`saar va
200 sao AiQakx ikxsaanaaoM kxao ina:Saulkx baIja ivatarNa kxr AaOYaiQaya
kRxYaI kxI idSaa maoM pa`aotsaaihta kxr hba-la rajya kxI pairkxlpanaa
kxao saakxar kxrnao kox laXya kxI Aaor ekx baDa kxdma {zayaa gayaa |
6. {VainakI
7. vanaaOYaQaIya dula-Ba pa`jaaitayaaoM ko jama- plaajma saMrXaNa hotau
jaIna baOMk kI sqaapanaa|
8. iTSaU klcar kI sqaapanaa kr vanaaOYaQaIya ko saMGaTk tatvaaoM ka
parIXaNa ka saaqa saaqa {na par SaaoQa evaM saMrXaNa kI idSaa maoM kaya-
|
9. pa`yaaogaSaalaa kI sqaapanaa kr vanaaOYaQaIyaaoM ko saMGaTk tatvaaoM
ka parIXaNa ko saaqa saaqa {na par SaaoQa evaM saMrXaNa kI idSaa maoM
kaya- |
10. kaYz iSalpa, Qaatau iSalpa maRda iSalpa Aaid |
11. kRYakxgaaYzI, kxaya-Saalaa va saomaInaaraoM kxa Aayaaojana kxr ikxsaanaaoM
kxao na[- idSaAa donaa |
12. AaOYaiQaya fxsalaaotpaadaoM kox ivaNana paUNa- saMga`hNa hotau baDo
gaaodamaaoM kxa inamaa-Na |
13. VanaaOYaQaIy kRxYaIkxrNa, pa`saMskxrNa, saMga`hNa kxayaao- kox maaQyama
sao ga`amaINa AaidvaasaI evaM laGau saImaaMta kRxYakaoM kao raojagaar
BaI mauhOyyaa kxrnaa |
3. Anya saamaaijakx saaMskRitakx evaM SaOXaiNakx gaitaivaQaIyaaM :
- [sakox Antaga-ta inamna gaitaivaiQayaaM kaox ilayaa jaa sakxtaa hO:
- saamaaijakx kuxirtaIyaaoM kxa {nmaUlana
- saamaudaiyakx svaasqa, safxa[- KaolakUxd Aaid kao baZavaa donaa |
- maihlaaAaoM kIx dbaI Xamataa kxao {jaagar kxrnaa |
- saaXartaa kxa pa`caar pa`saar paZnaa baZnaa Aandaolana |
- saaMskRxitakx ivarasata kxao sauriXata rKanaa evaM {sakxa pa`caar
pa`saar Aaid |
Apanao [nhI {_oSyaaoM kxao laokxr kRxYakx samaudaya kox savaa-MgaINa
ivakxasa kxI idSaa maoM kx[- zaosa evaM saaqa-kx kxdma sampada nao {zae:
raYTIya star kox kRxYaI vaO&aainakx Da^. paMkxja AvaiQayaa kxao
sadsya banaakxr navaIna SaaQaaoM evaM gauNava<aa kxI vaO&aainakxtaa
kxao ga`amaINa ikxsaanaaoM takx vyavahairkx r]pa sao pahu^Mcaayaa gayaa
|
maa^M dntaoSvarI hba-la fxama- kox saMcaalakx EaI. Rajaarama i~apaazIjaI
kxao saMsqaa kxa AqyaXa banaayaa gayaa AaOr vanaaOYaiQa kRxiYakxrNa
kox vyaavahairkx pa`iSaXaNa hotau icaKalapau$I isqata SaaoQa koMxd`
par inaSaulkx vyavahairkx pa`iSaXaNa hotau kRiYa BaUima kxI vyavasqaa
kxI ga[- |
maa^M dntaoSvarI hba-la fxama- Wara vanaaOYaiQa kRiYa taknaIkI ko p`acaar
kao p`aaotsaaihta krnao hotau p`aiSaXaNa ko saaqa saaqa AaidvaasaI ga`amaINa
kRiYakaoM kaoM kRiYakrNa ik dXataa ko Anausaar maanadoya BaI saaptaaihk
r}pa sao idyaa jaanao lagaa pairNaamata: 500 sao AiQak Aa^Mcailak ga`amaINa
iksaanaaoM nao p`aiSaXaNa ilayaa AaOr vanaaOYaiQa kRiYa kI idSaa maoM
{nmauKa hue |
jaOivak Kaoita Wara AcC svaasqya kI klpanaa kao saakar krnao ko {VoSya
sao jaOivak kRiYa taknaIkaoM ko saMdBa- maoM BaartaIya taknaIkI p`aiSaXaNa
saMsqaana (Aa[-.Aa[-.TI) na[- idllaI kI vairYz vaO&aainak evaM imanaI
maataa smaita paudrskar sao sammaainat Da^. p`aIita jaaoSaIjaI kao BaI
sampada ko salaahkar sadsya ko r] maoM Saaimala krko samaya samaya par
{nako AnauBava ka saaqa-k laaBa saMpada sao jauDo AaidvaasaI ga`amaINaaoM
kao imalaa |
|